Zarządzenie Biskupa Tarnowskiego w sprawie formacji kapłanów (Currenda 4/1999)

W sakramencie święceń kapłan zostaje konsekrowany przez Ojca, posłany przez Syna i ożywiony przez Ducha Świętego. Dynamizm charyzmatu kapłaństwa domaga się czujnej troski i wierności. Dlatego już św. Paweł kieruje do Tymoteusza słowa przypomnienia: „Nie zaniedbuj w sobie charyzmatu, który został ci dany za sprawą proroctwa i przez włożenie rąk kolegium prezbiterów. W tych rzeczach się ćwicz, cały im się oddaj, aby twój postęp widoczny był dla wszystkich. Uważaj na siebie i na naukę, trwaj w nich! To bowiem czyniąc i siebie samego zbawisz, i tych, którzy cię słuchają” (1 Tm 4,14-16). Te słowa Apostoła odnosi Kościół do formacji stałej, do której powołani są wszyscy kapłani na mocy „charyzmatu Bożego” otrzymanego w sakramencie święceń (PDV 70).

Formacja stała jest prawem i zadaniem prezbiterów, a prowadzenie jej i troska o nią jest prawem i zadaniem Kościoła (DPŻK 72). Dlatego zobowiązują do niej dokumenty Soboru Watykańskiego II, zarówno Dekret o posłudze i życiu kapłanów (DK 19), jak i Dekret o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele (DB 16), a także Dekret o formacji kapłanów (DFK 22). Formacja stała jest wprost nakazana przez Kodeks Prawa Kanonicznego (KPK kan. 279). Poświęcają jej wiele uwagi, dając praktyczne wskazania: adhortacja apostolska Jana Pawła II Pastores dabo vobis (PDV 70-81) oraz Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów, wydane przez Kongregację ds. Duchowieństwa (DPŻK 69-97, Watykan 1994). Stałej formacji kapłanów w duchu nowej ewangelizacji i w perspektywie trzeciego tysiąclecia służy również najnowszy dokument Kongregacji ds. Duchowieństwa zatytułowany Kapłan głosiciel słowa, szafarz sakramentów i przewodnik wspólnoty, w drodze do trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa (Watykan 1999).

1. Formacja permanentna, obejmująca i koordynująca wszystkie wymiary formacji kapłańskiej, powinna być pełna, tzn. ludzka, duchowa, intelektualna i duszpasterska.

1.1. Program formacji stałej opracowuje i proponuje Wikariusz Biskupi ds. stałej formacji duchowieństwa Diecezji Tarnowskiej w porozumieniu z Radą ds. Formacji Duchowieństwa;

1.2. Inspirująca rola oraz codzienna troska w dziedzinie formacji duchowej kapłanów spoczywa na Diecezjalnym Ojcu Duchownym działającym w łączności z Dekanalnymi Ojcami Duchownymi;

1.3. Program formacji stałej zatwierdza Biskup Tarnowski.

2. Mając na uwadze aktualne wskazania Stolicy Apostolskiej, postanowienia IV Synodu Diecezji Tarnowskiej oraz zwyczaje Kościoła Tarnowskiego dotyczące Duszpasterstwa Duszpasterzy zarządzam, aby formacja stała obejmowała w sposób zróżnicowany wszystkich kapłanów, a mianowicie:

2.1. neoprezbiterów;

2.2. księży wikariuszy – od 2 do 5 roku kapłaństwa;

2.3. księży wikariuszy – od 6 do 10 roku kapłaństwa;

2.4. księży wikariuszy – od 11 do 15 roku kapłaństwa i starszych;

2.5. księży proboszczów;

2.6. księży pracowników instytucji diecezjalnych;

2.7. księży chorych, rencistów i emerytów.

3. Neoprezbiterzy.

3.1. Spotkania odbywają się 4 razy w roku;

3.2. W programie jednodniowego spotkania: Msza święta, wspólna Liturgia Godzin, adoracja Najświętszego Sakramentu i okazja do przyjęcia Sakramentu Pokuty, konferencja ascetyczna Ojca Duchownego (o ile możliwe prowadzącego w Seminarium dany rocznik), wykład o problematyce duszpasterskiej z dyskusją, okazja do indywidualnych rozmów z Ojcem Duchownym i Wikariuszem Biskupim ds. Formacji;

3.3. Po pierwszym roku kapłaństwa udział całego rocznika w tej samej serii rekolekcji.

4. Księża wikariusze – od 2 do 5 lat kapłaństwa.

4.1. Niektórzy podejmują studia licencjackie w Instytucie Teologicznym w Tarnowie, na które są kierowani przez Biskupa Diecezjalnego;

4.2. Dwa razy w roku uczestniczą w spotkaniu według programu podanego w punkcie 3.2. Studia licencjackie nie zwalniają z udziału w tych spotkaniach;

4.3. Składają egzaminy wikariuszowskie (statut 401 § 2 IV SDT), z których zwalnia uzyskanie stopnia licencjata lub doktora teologii, prawa kanonicznego, filozofii oraz zaliczone na bieżąco egzaminy studium licencjackiego. W innych przypadkach od składania egzaminów może zwolnić tylko Biskup Diecezjalny (por. statut 403 IV SDT).

5. Księża wikariusze – od 6 do 10 lat kapłaństwa.

5.1. Uczestniczą raz w roku w studium teologiczno-pastoralnym, które nie obowiązuje tych, którzy odbyli studia licencjackie;

5.2. Dwa razy w roku uczestniczą w spotkaniu według programu podanego w punkcie 3.2.

6. Księża wikariusze – od 11 do 15 lat kapłaństwa i starsi.

6.1. Uczestniczą w jednorazowym spotkaniu według programu podanego w punkcie 3.2;

6.2. Biorą udział w studium proboszczowskim, zakończonym egzaminem kwalifikacyjnym przewidzianym w kan. 521 § 3 KPK. Egzamin będzie obejmował wiedzę z teologii pastoralnej, liturgiki, homiletyki, prawa kanonicznego i administracji parafii;

6.3. Od składania egzaminu kwalifikacyjnego zwolnieni są ci kapłani, którzy uzyskali licencjat lub doktorat z tej dziedziny wiedzy, która objęta jest egzaminem. W innych przypadkach od składania egzaminu może zwolnić tylko Biskup Diecezjalny (por. statut 403 IV SDT).

7. Księża proboszczowie.

7.1. Czynnie współtworzą klimat sprzyjający formacji stałej kapłanów w dekanacie, przez organizowanie w swoich parafiach spotkań o charakterze modlitewnym i towarzyskim dla współbraci dekanalnych;

7.2. Wraz ze swoimi współpracownikami biorą udział w dekanalnych dniach skupienia, miesięcznych adoracjach;

7.3. Organizują w parafii 2 razy w roku (Adwent i Wielki Post) spotkania o charakterze informacyjnym i formacyjnym z całym zespołem duszpasterskim z udziałem Rady Duszpasterskiej, Zespołu Charytatywnego, Akcji Katolickiej, Stowarzyszenia Rodzin Katolickich.

8. Księża pracujący w instytucjach diecezjalnych.

8.1. Uczestniczą dwa razy w roku w dniach skupienia (Adwent i Wielki Post);

8.2. W miesięcznych adoracjach dla księży, w dekanatach swego miejsca zamieszkania;

8.3. W kongregacjach ogólnodiecezjalnych.

9. Księża chorzy, renciści i emeryci.

9.1. Korzystają, w miarę możliwości, z praktyk formacyjnych w dekanatach i w Domach Księży Emerytów;

9.2. Uczestniczą, w miarę możliwości, w corocznych rekolekcjach zamkniętych;

9.3. Bezpośrednia troska o nich spoczywa na Pełnomocniku Biskupa Tarnowskiego ds. kapłanów chorych, emerytów i rencistów.

10. Wszyscy kapłani diecezjalni i zakonni pracujący w duszpasterstwie na terenie Diecezji obowiązkowo biorą udział w takich formach stałej formacji jak: ogólnodiecezjalne kursy duszpasterskie, katechetyczne, kongregacje rejonowe i dekanalne (por. statut 400 IV SDT).

11. Wszyscy kapłani Diecezji Tarnowskiej, gdziekolwiek pracują czy studiują, także przebywający na urlopie, są zobowiązani do corocznych, przynajmniej trzydniowych rekolekcji zamkniętych (por. statut 389 § 4 IV SDT).

12. Zaleca się wszystkim kapłanom:

–          przeżywanie w łączności z Biskupem odnowy przyrzeczeń kapłańskich w Wielki Czwartek;

–          praktykowanie comiesięcznego, indywidualnego dnia skupienia;

–          wybór stałego kierownika duchowego;

–          wspólne odmawianie Liturgii Godzin;

–          zapoznawanie się z dokumentami Kościoła, zwłaszcza kierowanymi do kapłanów;

–          wspólnotowe obchodzenie rocznic święceń;

–          spotkania kapłańskie z okazji odpustów, imienin, wigilii, opłatków, kolędy i innych;

–          przynależność do Unii Misyjnej i kapłańskich grup modlitewnych;

–          uczestniczenie we wszystkich spotkaniach w dekanacie z udziałem Biskupa.

13. Formację pastoralną kapłana może ubogacić wymiana doświadczeń z duchowieństwem zakonnym oraz z duchowieństwem innych diecezji, zwłaszcza poprzez uczestnictwo w ogólnopolskich sesjach duszpasterskich.

14. Kapłani sami powinni przejawiać troskę o swój ustawiczny rozwój intelektualny, także prywatnie pogłębiać swoją wiedzę teologiczno-pastoralną, zapoznawać się z innymi dziedzinami wiedzy, zwłaszcza ułatwiającymi wykonywanie pasterskiej posługi.

15. Kapłana powinna cechować wysoka kultura, wyrażająca się w przestrzeganiu ogólnie przyjętych form towarzyskich – zarówno w odniesieniu do duchownych, jak i do osób świeckich – zwłaszcza w kulturze języka, stroju stosownym do okoliczności, zachowaniu się przy stole, jeździe samochodem, sposobie spędzania wolnego czasu, korespondencji i innych (por. statut 421 IV SDT).

16. Jako widomy i obowiązujący znak łączności całego prezbiterium Kościoła Tarnowskiego, w kontekście Roku Jubileuszowego, zalecam, by codzienna brewiarzowa „Modlitwa w ciągu dnia” (Hora media) była odmawiana w intencji zachowania powołań kapłańskich i uświęcenia duchowieństwa. Byłoby wskazanym odmawiać ją wspólnie, w czasie ustalonym przez kapłańską wspólnotę.

Najbardziej odpowiedzialnym za własną formację stałą w Kościele jest sam kapłan. Nikt bowiem nie może zastąpić prezbitera w czuwaniu nad sobą (por. 1 Tm 4,16). Na każdym kapłanie spoczywa zakorzeniony w sakramencie święceń obowiązek dochowania wierności darowi Bożemu i dynamice codziennego nawracania się, wypływającej z tegoż daru. Odpowiednie rozporządzenia i przepisy wydane przez władze kościelne, jak również przykład innych kapłanów, niech będą wystarczającą zachętą do podjęcia formacji stałej. Przede wszystkim jednak potrzebę stałej formacji każdy kapłan winien nieustannie odnajdywać w sobie samym (por. DPŻK 79).

Na nieustanne odkrywanie potrzeby stałej formacji i jej radosną realizację wszystkim Kapłanom z serca błogosławię.

Tarnów, 10 września 1999 r.

† Wiktor Skworc
Biskup Tarnowski