Kapłan a normy liturgiczno-prawne (Currenda 3/2006)

Wskazania ogólne

1. Święty charakter sakramentu święceń jak i zadania, które z niego wypływają zobowiązują kapłanów do zachowania konkretnego stylu życia i posługi, który określony jest przez normy KPK (kanony 273-289), oraz ustawodawstwo partykularne.

2. Należy pamiętać, że prawo kościelne nie jest czymś zewnętrznym w stosunku do tajemnicy Kościoła, ale z niej wyrasta. Dlatego lekceważenie, omijanie, wypaczanie tego, co zostało ustanowione przez prawowitych pasterzy nie jest obojętne dla misji powierzonej Kościołowi przez Jezusa Chrystusa. W spełnianiu funkcji kapłańskich sprawą niezwykle istotną jest wierność prawu kościelnemu.

3. Regulowanie życia liturgicznego dokonuje się poprzez prawo (prawodawstwo) liturgiczne. Ono podaje normy dotyczące sprawowania liturgii, która jest wykonywaniem Chrystusowego kapłaństwa w Kościele i oddawaniem czci Bogu w Kościele.

4. „Prawo kierowania sprawami liturgii należy wyłącznie do władzy Kościoła. Przysługuje ono Stolicy Apostolskiej oraz zgodnie z prawem, biskupowi” (Instrukcja Redemptionis sacramentum, n. 14).

5. W Kościele partykularnym (diecezji) „kierownikiem, krzewicielem i stróżem całego życia liturgicznego” jest biskup diecezjalny (por. Instrukcja Redemptionis sacramentum, n. 14). Kieruje On – zgodnie z zasadami i duchem Konstytucji o liturgii, a także dekretami Stolicy Apostolskiej i kompetentnej władzy terytorialnej – sprawami liturgii w swojej diecezji.

6. Biskup diecezjalny czuwa, aby rozporządzenia liturgiczne były ściśle przestrzegane, aby unikano nadużyć, a te, gdziekolwiek będą zauważone, były wykorzeniane. Instrukcja Redemptionis Sacramentum w oparciu o inne dokumenty przypomina, iż obowiązkiem biskupa diecezjalnego jest „rządzenie, korygowanie, pobudzanie, a czasami nawet karcenie” (n. 22).

7. „Wszyscy, również członkowie instytutów życia konsekrowanego i stowarzyszeń życia apostolskiego oraz wszystkich grup i ruchów kościelnych wszelkiego rodzaju, we wszystkim, co ma związek z liturgią, są poddani władzy biskupa diecezjalnego (Instrukcja Redemptionis sacramentum, n. 23).

8. Wierni mają prawo, aby władza kościelna sprawowała pełne i skuteczne kierownictwo nad świętą liturgią, aby liturgia nigdy nie była postrzegana jako „prywatna własność kogokolwiek, ani samego celebransa, ani wspólnoty, w której sprawuje się sakramenty” (Instrukcja Redemptionis sacramentum, n. 17-18).

9. Wierni mają prawo „do korzystania z prawdziwej liturgii (…) która winna być taka, jaką chciał i ustanowił Kościół, tak jak określają przepisy w księgach liturgicznych oraz w innych normach i aktach prawnych” (Instrukcja Redemptionis sacramentum, n.12).

10. Szczegółowe przepisy liturgiczne odnajdujemy w księgach liturgicznych, z którymi każdy kapłan powinien się zaznajomić.

11. Kapłan powinien zawsze pamiętać, że jest sługą świętej liturgii. Jako przewodniczący liturgii nie działa w swoim imieniu, ale w imieniu samego Chrystusa, in persona Christi.

12. Biskupi, prezbiterzy i diakoni, spełniając świętą posługę, winni badać sumienie, co do prawdy i wierności swoich czynności spełnianych w imię Chrystusa i Kościoła podczas sprawowania świętej liturgii.

13. Kapłan, który wiernie sprawuje Mszę św. według norm liturgicznych, oraz wspólnota, która się do nich dostosowuje, ukazują w sposób dyskretny, lecz wymowny swą miłość do Kościoła (Encyklika Ecclesia de Eucharistia, n. 52).

14. Kapłani „nie powinni pozbawiać swej posługi głębokiego znaczenia, zniekształcając sprawowanie liturgii przez dowolne zmiany, pominięcia lub też dodatki. Święty Ambroży powiedział bowiem: „nie w sobie samym […], ale w nas Kościół jest raniony. Strzeżmy się więc, aby nasz błąd nie stał się raną dla Kościoła. Niech więc Kościół Boży nie będzie raniony przez kapłanów, którzy tak uroczyście poświęcili się posługiwaniu” (Instrukcja Redemptionis sacramentum, n. 31).

15. Każdy święty szafarz powinien się również poważnie zapytać, czy respektował prawa wiernych świeckich, którzy z zaufaniem powierzają mu siebie i swoje dzieci, z przekonaniem, że wszyscy oni dla dobra wiernych prawidłowo wykonują te zadania, które Kościół z mandatu Chrystusa pragnie wypełnić, celebrując świętą liturgię (Instrukcja Redemptionis sacramentum, n. 186).

16. Środkiem, który ma pomóc kapłanom w zachowywaniu norm liturgicznych, jest przede wszystkim stała formacja liturgiczna.

Wskazania szczegółowe

1. Obowiązkiem kapłana jest zaznajomienie się z przepisami liturgicznymi. Przepisy stanowią o pięknie liturgii.

2. Kapłani powinni święte obrzędy sprawować zgodnie z rubrykami, starannie, punktualnie, bez pośpiechu i z namaszczeniem. Zabrania się uprawiania tzw. radosnej twórczości.

3. Seminarium Duchowne powinno dbać o wysoki poziom formacji liturgicznej alumnów.

4. Zadaniem duszpasterzy jest troska o dobre przygotowanie liturgii, zwłaszcza o staranne wykonywanie czytań liturgicznych przez lektorów. Należy dążyć do tego, by słowo Boże czytali raczej lektorzy starsi wiekiem.

5. Zadaniem kapłanów – by nie dopuścić do nadużyć – jest dobre przygotowanie świeckich liturgistów np. do prowadzenia adoracji.

6. Podczas liturgii (np. Wielkiego Tygodnia) należy prowadzić komentarze, zgodnie z przepisami liturgicznymi. To co jest zrozumiałe dla celebransa, nie zawsze jest zrozumiałe dla wiernych.

7. Kapłani powinni zawsze pamiętać o modlitewnym przygotowaniu do Mszy Świętej i dziękczynieniu po Niej.

8. Przewodniczący liturgii powinien słowa modlitwy wypowiadać głośno i wyraźnie, by był dobrze słyszany.

9. Podczas Mszy św. koncelebrowanej przez wielu kapłanów, modlitwę Eucharystyczną, a zwłaszcza słowa konsekracji, koncelebransi wypowiadają głosem przyciszonym, tak by można było wyraźnie słyszeć głos głównego celebransa. W ten sposób ułatwia się wiernym zrozumienie słów.

10. Koncelebransi stojący bezpośrednio po prawej i lewej stronie przewodniczącego liturgii, wypowiadają słowa modlitwy wstawienniczej za żywych i zmarłych stojąc na swoim miejscu, nie zasłaniając głównego celebransa.

11. Celebrans nie powinien nadużywać mikrofonu do wyręczania wiernych w ich odpowiedziach i śpiewach liturgicznych.

12. Szacunek wobec miejsca świętego i czynności świętych domagają się, aby kapłani nie rozmawiali podczas liturgii (np. procesji, konduktu pogrzebowego).

13. Msze święte nie powinny być „mnożone” wbrew przepisom prawa. Nie wolno Eucharystii traktować „biznesowo”.

14. Obowiązkiem kapłana jest nieustanna troska o piękno świątyni, czystość szat, ksiąg i naczyń liturgicznych.

15. Pasterze powinni czuwać, aby bielizna ołtarzowa, zwłaszcza ta, na której kładzie się święte postacie była zawsze czysta i często prana.

16. Sprawowanie sakramentu pokuty i pojednania powinno być zawsze poprzedzone modlitewnym przygotowaniem (por. IV SDT stat. 174, par. 2).

17. Właściwym strojem liturgicznym szafarza sakramentu pokuty i pojednania jest komża i stuła koloru fioletowego (por. IV SDT stat. 182).

18. Podczas liturgii z udziałem Biskupa oraz podczas pogrzebów osób duchownych, prymicji i jubileuszy kapłańskich, należy ograniczać ilość przemówień do koniecznego minimum.

19. Strojem duchownych uczestniczących w procesji pogrzebowej jest komża, a nakryciem głowy biret.

20. Wierne przestrzeganie przez kapłanów norm liturgiczno-prawnych jest świadectwem wiary, miłości do Boga i Kościoła.

Tarnów, 29 września 2006 r.; L.dz.: OF.I-3/94/06

†Wiktor Skworc
Biskup Tarnowski