Modlitwy o uzdrowienie chorych w Kościele – ks. Czesław Krakowiak

Od pewnego czasu w Kościele pojawiło się nowe zjawisko: organizowanie specjalnych zgromadzeń mających na celu modlitwy o uzdrowienie (także obrzędy takie jak nakładanie rąk, namaszczenia olejem itp.), którym zwykle przewodniczą osoby (duchowni i świeccy) rzekomo posiadające charyzmat uzdrawiania. Powstały także liczne wspólnoty modlitewne, które w połączeniu z celebracjami liturgicznymi zanoszą do Boga prośby o uzdrowienie i ogłaszają, że takie uzdrowienia rzeczywiście miały miejsce. Powoduje to przekonanie, że tego rodzaju spotkania prowadzą do odzyskania zdrowia oraz, że prowadzący je posiadają charyzmat uzdrawiania.

Ze względu na to, że spotkania te związane są często z celebracjami liturgicznymi, podlegają one ogólnym zasadom sprawowania liturgii w Kościele. Ponieważ na terenie diecezji za liturgię odpowiada miejscowy biskup, Kongregacja Nauki Wiary 14 września 2000 r. wydała specjalną Instrukcję1, która ma służyć biskupom pomocą tak w ocenie wspomnianych zjawisk jak i uporządkowania ewentualnych nadużyć. Instrukcja składa się ze wstępu i dwóch części: część I: Aspekty doktrynalne; część II: Normy dyscyplinarne. Powołuje się na Pismo św. Starego i Nowego Testamentu oraz zwyczajne nauczanie Kościoła2.

W części doktrynalnej zostały ukazane znaczenie i wartość choroby oraz uzdrowienia w ekonomii zbawienia (nr 1); pragnienie uzdrowienia i modlitwa o uzdrowienie (nr 2); charyzmat uzdrowienia w NT (nr 3); modlitwy upraszające uzdrowienie od Boga w Tradycji Kościoła (nr 4); wreszcie charyzmat uzdrawiania w obecnej sytuacji (nr 5). Normy dyscyplinarne sformułowane w 10 artykułach odnoszą się do liturgicznych i nieliturgicznych modlitw o uzdrowienie.

Jak zaznaczono we wstępnie, Instrukcja ma służyć pomocą „wszystkim ordynariuszom miejsc, aby lepiej mogli kierować wiernych w tej sprawie, popierając to co jest w niej dobre i usuwając to, czego należałoby unikać”. Jest to tym bardziej konieczne, że w wielu wypadkach uczestnicy takich modlitw oczekują cudu, nierzadko ogłasza się dokonane uzdrowienia „budząc w ten sposób oczekiwania na coś podobnego w innych zgromadzeniach”. Na uwagę zasługuje także sama terminologia Instrukcji: nie mówi się w niej o „modlitwach uzdrawiających” lecz o „modlitwach wypraszających od Boga uzdrowienie” (orationes ad obtinendam a Deo sanationem). Choroba określana jest różnymi terminami: morbus; aegritudo, infirmitas, związane są z nimi „bóle” (dolores). Modlitwy zanoszone do Boga nad chorymi mają na celu wyproszenie dla nich „przywrócenie zdrowia” (salutis restitutionem), „uzdrowienia” (sanationem), „łaski uzdrowienia” (gratia sanationis), „odzyskania zdrowia” (recuperatio salutis), „zdrowia” (salus, valetudinem).

W oparciu o Pismo św. i znaczenie uzdrowień dokonanych przez Chrystusa i Apostołów Instrukcja już we wstępnie stwierdza, że choroba jest dla chorego „środkiem (instrumentum) zjednoczenia z Chrystusem i duchowego oczyszczenia” oraz „szczególnym czasem modlitwy”. Celem modlitwy chorego może być prośba o przyjęcie choroby w duchu wiary i poddania się woli Bożej lub prośba o uzdrowienie (sanatio). Jednocześnie wszyscy opiekujący się chorymi „mają okazję czynienia miłosierdzia”.

Znaczenie i wartość choroby w ekonomii zbawienia3

Choroby i związane z nimi cierpienia należą do całości egzystencji człowieka po grzechu pierworodnym4. Nie dadzą się z niej całkowicie wyeliminować, mimo wielkiego postępu nauki i rozwoju ludzkości (por. KDK 10). Dlatego zawsze staje przed człowiekiem pytanie o przyczynę i sens choroby, cierpienia i śmierci. Także chory chrześcijanin doświadcza wielorakich ograniczeń spowodowanych chorobą, a jednocześnie czuje się nieograniczony w swoich pragnieniach. Będąc homo sapiens jest jednocześnie homo patiens5. W chorobie doświadcza różnego rodzaju cierpienia: fizycznego, psychicznego i moralnego. Stawiają one pod znakiem zapytania jego szczęście i rzutują na całą jego egzystencję. Ciężka choroba radykalnie zmienia dotychczasowy styl jego życia, powodując zupełnie nową sytuację, w której musi on znaleźć swoje miejsce i zająć w wobec niej określoną postawę. Poważna choroba jest także dla chrześcijanina próbą jego wiary i nadziei. Dlatego jednym z głównych i ważniejszym problemów w czasie choroby jest nie tylko dążenie za wszelką cenę do powrotu do zdrowia, ale także właściwe jej zrozumienie i akceptacja, zwłaszcza jeśli wydaje się być nieuleczalna i długo trwająca.

Człowiekowi wierzącemu przychodzi wtedy z pomocą Kościół przez modlitwę, błogosławieństwo i sakramenty święte. Są to zwyczajne liturgiczne formy duchowej pomocy chorym, które niekiedy przyczyniają się także do odzyskania przez nich zdrowia. Tradycja Kościoła potwierdza istnienie również nadzwyczajnych czyli cudownych uzdrowień z choroby, dokonywanych przez Boga za pośrednictwem Matki Bożej i świętych posiadających charyzmat uzdrowienia.

W oparciu o Pismo św. i całą Tradycję Kościoła Instrukcja stwierdza jednoznacznie, że choroba sama w sobie jest złem i że Bóg nie chce choroby oraz cierpienia człowieka. Pojawiły się one z winy człowieka, są następstwem grzechu (por. Rdz 3,1-19). Nie pochodzą więc z woli Bożej, lecz z winy Adama; związane są z egzystencją człowieka i należą odtąd nieodłącznie do „conditio humana6. W tym sensie można więc mówić, że choroba i związane z nią cierpienie mają swoje ostateczne źródło w tym,  co  nazywamy grzechem  pierworodnym  i są jednocześnie  jego  znakiem w świecie. Jednak Bóg, który wybawia „od zła wszelkiego” (Mdr 16,8) już w Starym Testamencie przez proroków zapowiada wyzwolenie człowieka od cierpienia (por. Iz 30,29; 3510; Bar 4,29).

Biblia nie mówi o chorobie jako o zjawisku izolowanym, lecz zawsze w kontekście wiary i ogólnej wizji świata, w którym zło występuje nie tylko w postaci choroby, ale także niesprawiedliwości, nędzy, niepowodzeń życiowych. Choroba jest jedynie jedną z postaci zła, które dotyka człowieka. Trudno wiec znaleźć w Biblii oddzielną teologię choroby, różną od teologii cierpienia fizycznego lub moralnego. Można raczej mówić o globalnej wizji ludzkiego cierpienia7.

Biblia koncentruje się głównie na do świadczeniu wiary i jeżeli wspomina o chorobie, to głównie dlatego, że rzutuje ona na przeżywanie wiary przez człowieka nią dotkniętego. Stara się więc o odpowiedź na pytanie jak wyjaśnić chorobę w ramach historii zbawienia? Co oznacza choroba dla człowieka nią dotkniętego? Jak należy ją przeżywać w świetle wiary?

NT mówi o chorobie zawsze w kontekście całości tajemnicy cierpienia, której częścią jest choroba ciała. To, co odnosi się do cierpienia odnosi się także do choroby. Różnica ze ST polega głównie na tym, że ST patrzy na chorobę w perspektywie historycznych doświadczeń Izraela, NT zaś w perspektywie Chrystusa historycznego, Jego tajemnicy paschalnej.

Niekiedy wtórną, albo bezpośrednią przyczyną choroby mogą być grzechy jednostki (por. 2 Krn 26,19-21). Z czasem powstało więc przekonanie, że choroba jest karą wymierzoną przez Boga człowiekowi (por. Wj 4,6; Job 16,12; 19,21 Lb 11,9-10). W ST choroba często ma związek z Bogiem. Jest jakby somatyczną i widzialną karą za przekroczenie prawa moralnego. Bóg zsyła choroby i je leczy (Pwp 32,39; Oz 6,1), bo kiedy miłosiernie przebacza grzechy, choroba ustępuje (Pwp 7,14-15).

W świetle przymierza zawartego przez Boga z ludem wybranym, choroba jest jedną głównych kar za niewierność zobowiązaniom prawa Bożego. „W śród grożących kar Bożych za niewierność ludu, choroba zajmuje poczesne miejsce (por. Pwt 28,21-22.27-29.35)” 8. W tym kontekście choroba ma uwrażliwić człowieka na grzech i prowadzić do odnowienia przymierza z Bogiem. Choroba, o ile jest karą za grzechy, stanowi jednocześnie wezwanie do nawrócenia do Boga, który zawsze jest gotowy przebaczyć człowiekowi. Dlatego w Psalmach prośba o uzdrowienie z choroby łączy się zwykłe z wyznaniem grzechów (por. Ps 38(37), 2-5; 38(39),9-21; 107(108), 17).

W ST występuje także problem cierpienia człowieka niewinnego wobec Boga. Zło w postaci choroby, które dotknęło Hioba ma na celu wypróbowanie jego wierności Bogu. Postawa cierpiącego Hioba ma wykazać, czy jego służba Bogu jest bezinteresowna, czy mimo cierpienia potrafi zachować ufność i wiarę w Boga. Hiob swoją postawą wykazał, że człowieka stać na taką służbę Bogu (por. też Tob 12, 13). Nie oznacza to jednak, że Hiob do końca rozumie sposób Bożego działania. Cierpienia sprawiedliwego mimo wszystko pozostaną najgłębszą tajemnicą samego Boga. Cierpienie Hioba pełni rolę doświadczenia zbawczego, które sprawdza, pogłębia i oczyszcza jego osobistą wiarę.

Bardzo cennym odkryciem Hioba było ponadto doświadczenie, że Bóg nigdy nie opuszcza człowieka cierpiącego, lecz zawsze pozostaje blisko niego, a nawet jest razem z nim. Poznanie tej prawdy i jej akceptacja należą bowiem do istoty prawdziwej wiary (por. Hi 42,5). Dlatego cierpiący Hiob jest wzorem wierzącego, który pogodził się z tajemniczym i do końca niepojętym działaniem Boga i trwa przy nim wiernie w każdej sytuacji swego życia. Instrukcja powołuje się na List Apostolski Jana Pawła II Salvifici doloris (nr 11), że cierpienie sprawiedliwego Hioba ma charakter próby. Wskazując na pozytywny aspekt choroby jako próbę wierności sprawiedliwego, środek wynagrodzenia za grzechy oraz wezwanie do nawrócenia stwierdza jednoznacznie, że choroba „pozostaje jednak złem” 9.

Specyficzne znaczenie przypisuje ST cierpiącemu człowiekowi na wskroś sprawiedliwemu, jakim jest Sługa Jahwe. Jego cierpienia fizyczne mają wartość dla innych, są ekspiacją za grzechy i zapowiadają całkowite uzdrowienie człowieka (por. Iz 35,56; 53,12). ST zawiera obietnicę czasów mesjańskich, kiedy wybrańcy Boga będą wolni od wszelkiego zła, a więc także od choroby, cierpienia i łez (por. Iz 35,5; Jr 33,6; Mal 4,1-3). Dokona tego Sługa Jahwe – Sprawiedliwy, który weźmie na siebie wszystkie słabości ludzi (Iz 53,5).

W historii zbawienia dobrowolnie przyjęcie cierpienia i śmierci z miłości do Boga i ludzi ma walor zbawczy, przynosi ludziom zbawienie. Również cierpiącemu człowiekowi daje Bóg obietnicę wyzwolenia z choroby i wszelkiego cierpienia dzięki misji swego wysłannika – Mesjasza. W ten sposób ST ujmuje chorobę i cierpienie nie tylko w relacji do przeszłości (skutek grzechu pierwszych ludzi), teraźniejszości (kara za grzechy osobiste), ale także w odniesieniu do przyszłości, w której nie będzie cierpienia i łez. W tym świetle człowiek wierzący doświadczony przez chorobę ma nie tylko trwać w wierze mimo swego cierpienia, ale także powinien zachować nadzieję, że choroba i cierpienie zostaną w końcu przezwyciężone.

Dopiero Chrystus nadaje chorobie nowy sens wykluczając grzech jako bezpośrednią przyczyną choroby. W odpowiedzi na pytanie uczniów przy spotkaniu niewidomego od urodzenia: „Rabbi, kto zgrzeszył, że się urodził niewidomy – on czy jego rodzice”? (J 9,2), Chrystus odrzuca zasadę, że grzech jest przyczyną choroby: „Ani on nie zgrzeszył, ani rodzice jego, ale stało się tak, aby się na nim objawiły sprawy Boże” (J 9,3). Ma ona posłużyć Bogu w realizacji Jego zbawczego planu polegającego na przyjęciu przez wiarę posłanego przez Ojca Zbawiciela – Mesjasza. Niewidomy rozpoznał w Chrystusie Zbawiciela, uwierzył w Niego. Wydarzenie z niewidomym oraz inne teksty o uzdrowieniach (Mk 3,1-6; Mt 12,10-13; Łk 6,6-10; Dz 9,33-34; 14,8-10) pozwalają stwierdzić, że według Chrystusa nie ma bezpośredniego związku między chorobą a grzechem osobistym człowieka. Chociaż inne teksty Ewangelii zadają się wskazywać, że taki związek istnieje: do paralityka Jezus mówi: „Synu, odpuszczają ci się twoje grzechy” (Mk 2,5); do uzdrowionego przy sadzawce: „Oto wyzdrowiałeś. Nie grzesz już więcej, aby ci się co gorszego nie przydarzyło” (J 5,14). Uzdrowienia chorych połączone z odpuszczaniem grzechów mają potwierdzić, że Chrystus ma taką władzę, ponieważ kwestionowali to Jego przeciwnicy. Dowodzi tym samym, że dana Mu jest wszelka władza na niebie i na ziemi (Mt 28,18) i ukazuje znaczenie choroby w planach Bożych. Postępowanie Chrystusa wobec chorych dowodzi, że Bóg nie chce choroby, że choroba jest nie tylko do przezwyciężenia (uzdrawia), ale także do wykorzystania: może prowadzić do wiary i Bóg może się nią posłużyć w realizacji swoich planów. Zawsze warunkiem otrzymania łaski uzdrowienia jest wiara chorego przez co uznaje swoją niewystarczalność i wyznaje, że zbawienie pochodzi od Boga.

Zapowiadany w ST Mesjasz – Zbawiciel stał się dla wszystkich wierzących wzorem właściwej postawy wobec choroby i cierpienia. Chociaż sam Jezus nigdy nie był chory, jest lekarzem, który leczy wszelkie ludzkie słabości biorąc je na siebie (por. Mt 8,17; 9,12; Łk 5,31-32). Słabości ludzi, które Jezus przyjmuje na siebie, są cierpieniami wynikającymi z grzesznego stanu ludzkości, uzdrawiając zaś chorych daje znak zwycięstwa nad złem (por. Łk 7,22; Mt 11,4-5). Chrystus biorąc na siebie ludzkie słabości i cierpienia w czasie swej zbawczej Męki, nadał nowy sens także chorobom nękającym ludzi i wskazał na ich wartość zbawczą. Instrukcja wyraźnie stwierdza, że „mesjańskie zwycięstwo nad chorobą, jak i nad innymi cierpieniami ludzkimi nie dokonuje się jedynie przez ich usunięcie w cudownych uzdrowieniach, lecz także przez dobrowolne i niewinne cierpienie Chrystusa w Jego męce, dając każdemu człowiekowi możliwość współuczestnictwa w niej” 10. Doskonale zrozumiał to św. Paweł, według którego cierpienia jednoczą człowieka z cierpiącym Chrystusem: „Nosimy nieustannie w ciele naszym konanie Jezusa, aby życie Jezusa objawiło się w naszym ciele” (2 Kor 4,10). Zatem każde cierpienie złączone z męką Chrystusa ma także wartość zbawczą i ekspiacyjną, jeśli związane jest z aktem wiary i miłości Boga (por. Kol 1,24). Wtedy każdy człowiek może stać się uczestnikiem odkupieńczego cierpienia Chrystusa11.

Charyzmat uzdrawiania w Nowym Testamencie12

Według NT choroba sama w sobie nie jest żadną wartością, lecz złem, które należy przezwyciężyć i opanować. Potwierdza to postępowanie Jezusa, który lituje się nad chorymi; nazywa błogosławionymi biednych, płaczących, ale nie chorych. Nie zostawia ich w stanie choroby lecz uzdrawia, prawie natychmiast i bezpośrednio (por. Mt 8,15-16; Mk 1,31.34; Łk 4,39-40). Jednak zarówno postępowanie wobec chorych Jezusa jak i apostołów ukazuje, że rozwiązanie tego problemu nie ogranicza się jedynie do uzdrowienia cielesnego. Uzdrowienie chorych jest zawsze związane z aktem ich wiary (por. Mt 8,13; 9,22; Mk 5,36; Łk 8,48,50) , a to oznacza, że problem choroby właściwie rozwiąże się jedynie w świetle wiary i modlitwy (por. 2 Kor 12,8-9).

W NT uzdrowienia chorych stają się znakiem rozpoznawczym Mesjasza, zgodnie z zapowiedzią proroków, zwiastują nadejście Królestwa Bożego i są wezwaniem do wiary. W tym kontekście uzdrowienia chorych nabierają znaczenia symbolicznego: jak choroba jest zewnętrznym znakiem grzesznego stanu człowieka, tak uzdrowienie z choroby staje się symbolem uzdrowienia duchowego całej ludzkości dokonującego się przez Chrystusa13.

Uzdrowienia dokonywane przez Chrystusa mają sens wyłącznie religijny, ukazują walkę „z księciem tego świata” oraz całkowite zwycięstwo Syna Bożego (por. Mt 12,22-30). Są także zawsze ściśle włączone w cały kontekst religijny: Chrystus najpierw modli się do Boga (J 9,41-42); wzbudza w chorym nadzieję na uzdrowienie (J 5,6); spełnia pokorną i silną prośbę o uzdrowienie (Mt 8,2; Mk 1,40; Łk 5,12). Uzdrowieni mają zachować wymagania nakazane przez tradycję religijną (Łk 17,14; Mk 1,44); okazać Bogu wdzięczność za dar uzdrowienia (Łk 17,18) i unikać grzechów (J 5,14). Uzdrowienia są także zapowiedzią i gwarancją ostatecznego zwycięstwa Chrystusa nad złem, mają charakter eschatologiczny, zapowiadają Jego Królestwo, w którym nie będzie bólu, cierpienia i choroby (por. Ap 21,4).

W NT powraca występujące już w ST przekonanie o tajemnicy Bożego postępowania wobec cierpiącego. Nauczanie i czyny Chrystusa prowadzą do dwóch, wydaje się do nie pogodzenia stwierdzeń: z jednej strony Bóg walczy z cierpieniem, z drugiej zaś zgadza się na nie. Przeciwstawienie się Boga cierpieniu wyraża się w tym, że cała publiczna działalność Chrystusa skierowana jest na to aby oświecić, uzdrowić, podnieść i wyzwolić człowieka z mocy szatana. Natomiast zgoda na cierpienie wyraża się w fakcie, że Jezus oświadcza, iż konieczna jest Jego własna męka i cierpienie apostołów oraz w tym, ze krzyż zajmuje główne miejsce w historii zbawienia. Radość i zbawienie, które On głosi, osiąga się poprzez drogę krzyża – czyli przez cierpienie (por. J 16,20-22; Mt 16,24-25; Mk 8,34-35; Łk 9,23-24). Ten paradoks zrozumiały jest jedynie w świetle Męki i śmierci Jezusa Chrystusa, prowadzących w konsekwencji do chwały zmartwychwstania i do ostatecznego zwycięstwa nad cierpieniem i śmiercią.

Charyzmat uzdrawiania w Kościele

Prawdziwy charyzmat uzdrawiania otrzymali od Chrystusa Apostołowie i „inni pierwsi ewangelizatorzy”. Podobnie jak uzdrowienia dokonywanie przez Chrystusa potwierdzały Jego godność mesjańską, tak cudowne uzdrowienia, które miały miejsce w czasach apostolskich „potwierdzały siłę ewangelicznego przepowiadania”14. Były to nadzwyczajne znaki „objawiające prawdę i siłę ich misji”. Świadczą o tym opisy uzdrowień w Dziejach Apostolskich (Dz 3,1-10; 5,15; 8,6-7; 9,33-41; 14,3-10; 19,11-12; 20,9-10; 28,8-9).

W tym kontekście Instrukcja mówi o specjalnym „charyzmacie uzdrawiania” (por. 1 Kor 12,9), określając go jako „wspaniałomyślny dar” (donum generosum) udzielany pojedynczym osobom dla „otrzymania łaski uzdrowienia dla innych” (ad gratami sanationis pro aliis obtinendam). Instrukcja nie wyklucza istnienia we współczesnym Kościele istnienia charyzmatu uzdrawiania, jednak nie podaje żadnych kryteriów oceny, czy w danym przypadku mamy do czynienia z prawdziwym charyzmatem15. Przypomina jedynie, że w każdym szczegółowym przypadku ocena ta należy do władzy kościelnej, czyli do biskupa. Jest to ważne stwierdzenie ze względu na zbyt częste obecnie przypisywanie charyzmatu uzdrawiania osobom kierującym różnymi grupami i używającymi specjalnych „modlitw uzdrawiających”. Tymczasem można mówić jedynie o „modlitwach wypraszających uzdrowienie”, z których jedne mogą być liturgiczne inne zaś nieliturgiczne, indywidualne i wspólnotowe.

Według Ks. J. Kudasiewicza „przez charyzmat rozumie się specjalny dar Boga Ojca lub Ducha Świętego, udzielany poszczególnym członkom wspólnoty”16 (por. 1 Kor 12,8-10.28-30; Rz 12,6-8; Ef 4,11-12). Dar uzdrawiania zalicza do charyzmatów specjalnych17. Wszystkie charyzmaty nie są dla dobra osobistego lecz dla pożytku (ad utilitatem) i dobra wspólnego oraz budowania wspólnoty Kościoła18.

Odnośnie do „charyzmatu uzdrawiania” w obecnym czasie Kościoła Instrukcja stwierdza, że w historii Kościoła znane są cudowne uzdrowienia dokonywanie przez świętych. Jednak w tych wypadkach nie chodzi o tzw. „charyzmat uzdrawiania”. Podobnie uzdrowień, które od czasu do czasu mają miejsce w znanych sanktuariach (św. Marcina w Tours, św. Jakuba w Composteli, NMP w Lourdes) nie należy wiązać z „charyzmatem uzdrawiania”19.

Zgromadzenia wiernych z modlitwami o uzdrowienie

Głównym celem Instrukcji jest podanie przez Kongregację Nauki Wiary zasad doktrynalnych oraz wskazań normatywnych dotyczących modlitewnych zgromadzeń wiernych, aby prosić Boga o uzdrowienie dla chorych. Chodzi zwłaszcza o ich ocenę od względem zgodności w doktryną Kościoła oraz z jego liturgią. Wszelka modlitwa, prywatna i wspólnotowa o uzdrowienie „jest czymś dobrym i głęboko ludzkim”. Instrukcja powołuje się na tekst Syr 38,9: „Synu, w chorobie swej nie odwracaj się od Pana, lecz módl się do Niego, a On cię uleczy”. Podobnie liczne Psalmy zawierają prośby o uzdrowienie (por. Ps 6; 37; 40; 87)20. Według świadectwa Ewangelii uzdrowienia dokonywanie przez Chrystusa miały zawsze ścisły związek z wiarą samego chorego albo jego bliskich, bowiem „Wszystko możliwe jest dla tego, kto wierzy” (Mk 9,23).

Spotkania modlitewne w celu otrzymania uzdrowienia, zaznacza Instrukcja, mogą być dwojakiego rodzaju: jedne z nich zakładają prawdziwy lub pozorny „charyzmat uzdrawiania”, inne zaś nie odwołują się do tego charyzmatu. Aby można było mówić o ewentualnym charyzmacie tych spotkań „musi ujawnić się w nich decydujący dla skuteczności modlitwy udział jakichś pojedynczych osób lub kwalifikowanej kategorii osób, na przykład tych, którzy przewodniczą spotkaniu”21. Jednak jak stwierdza Instrukcja „charyzmat uzdrawiania” nie jest dany jakiejś określonej kategorii wiernych. Wynika to z 1 Kor 12,11 „Wszystko zaś sprawia jeden i ten sam Duch udzielając każdemu, jak chce”. Dlatego w spotkaniach modlitewnych celem uproszenia u Boga uzdrowienia nie można przypisywać „charyzmatu uzdrawiania” pewnej „kategorii uczestników, na przykład animatorom grupy”. Zawsze należy zdać się na wolne działanie Ducha Świętego udzielającego, komu zechce, specjalnego charyzmatu uzdrawiania „aby okazać moc łaski Zmartwychwstałego”22.

Natomiast celebracje liturgiczne przewidziane przez księgi liturgiczne nie mają związku z charyzmatem uzdrawiania. Jednak niezachowywanie zawartych w ich zasad i przepisów liturgicznych jest nadużyciem.

Zasady organizowania i przewodniczenia modlitwom o uzdrowienie

Modlitwami zawierającymi prośby o uzdrowienie może zwracać się do Boga każdy wierny. Modlitwy o uzdrowienie Instrukcja dzieli je na liturgiczne i nieliturgiczne. Do liturgicznych zalicza te, które zawarte są „w księgach liturgicznych zatwierdzonych przez kompetentną władzę kościelną”. Chodzi tutaj o modlitwy zawarte Mszale i Rytuale „Sakramenty chorych” i „Obrzędy błogosławieństw”23. Modlitwy o uzdrowienie nie zamieszczone w księgach liturgicznych są poza liturgią Kościoła24. Zarówno jedne jak i drugie mogą być organizowane w kościele lub innym miejscu świętym (loco sacro) oraz poza nimi. Jeśli odbywają się one w zwyczajnych miejscach zgromadzeń wiernych, wskazane jest aby kierował nimi posiadający święcenia (decet a ministro ordinato eas dirigi)25. Wtedy powinien być ubrany w szaty liturgiczne (cum vestibus sacris)26. Zasady organizowania na terenie diecezji celebracji liturgicznych mających na celu otrzymanie uzdrowienia (ad sanationes obtinendas) określa biskup miejsca (por. KPK kan 738 § 4)27. Bez jego wyraźnej zgody (licentia explicita), nikt nie może ich organizować ani prowadzić. Nawet kardynałowie i biskupi, nie mogą nimi kierować (ordinare) lub tylko w nich uczestniczyć (participare). Biskup miejsca może nawet ze słusznej i odpowiedniej przyczyny (ex iusta et proportionata causa) zabronić innemu biskupowi tak organizowania jak i tylko uczestnictwa w tego rodzaju modlitwach28. Wszyscy zaś, którzy przygotowują takie celebracje liturgiczne oraz nieliturgiczne oraz im przewodniczą zobowiązani są do ścisłego zachowania norm określonych przez biskupa miejsca29.

Rola biskupa związana z modlitwami o uzdrowienie opiera się na aktualnym prawodawstwie Kościoła, które przyznaje mu prawo i nakłada na niego obowiązek kierowania całym życiem liturgicznym w diecezji (por. KL 41). Instrukcja jedynie przypomina o tym powołując się na KPK kan. 381 § 2 i 738 § 4, nakładając na biskupom obowiązek czuwania, aby nie dochodziło do mieszania czyli łączenia w jednej celebracji form modlitwy liturgicznej z modlitwami nieliturgicznymi30. Zasada ta została raz jeszcze przypomniana w art. 7 § 1 wyraźnie zakazującym włączanie w liturgię Mszy św., sakramentów i Liturgię Godzin, wszelkich modlitw o uzdrowienie. Jeśli pewne formy modlitwy liturgicznej przewidują możliwość włączenia w nie wezwań specjalnych modlitewnych, można z tego prawa korzystać zachowując odpowiednie przepisy prawa liturgicznego31. Niedopuszczalne jest (omnino vetitum est) łączenie modlitw egzorcyzmu z celebracjami w celu uproszenia uzdrowienia, zarówno liturgicznymi (Msza św., liturgia sakramentów, Liturgia Godzin) jak i pozaliturgicznymi32. Także nieliturgiczne modlitwy o otrzymanie uzdrowienia, które zawsze powinny odbywać się w formie różniącej się (forma distincta) od celebracji liturgicznych, np. jako zgromadzenia modlitewne lub czytanie słowa Bożego, podlegają nadzorowi ordynariusza miejsca33. W żadnym wypadku nie jest dozwolone łączenie tego rodzaju wolnych modlitw nieliturgicznych (preces liberae) z modlitwami liturgicznymi w sensie ścisłym (proprie dictis). Ponadto Instrukcja nakłada na prowadzących (moderatores) takie modlitwy obowiązek czuwania, aby nie dochodziło w czasie ich trwania do „form podobnych do histerii, sztuczności, teatralności lub sensacji” 34. Wszyscy kierujący modlitwami o uzdrowienie powinni kierować się konieczną roztropnością (necessaria prudentia) i troszczyć się, aby odbywały się one w klimacie zdrowej pobożności (servare serenam devotionem). W wypadku gdyby w czasie takich modlitw nastąpiły uzdrowienia (sanatinies eveniant), po zakończonej celebracji powinni zebrać odpowiednie świadectwa i przedstawić je do oceny kompetentnej władzy kościelnej35.

Ze względu na to, że niekiedy celebracje z modlitwami o uzdrowienie wzbudzają duże zainteresowanie środków społecznego przekazu (zwłaszcza telewizji), Instrukcja nakłada na biskupów obowiązek czuwania, aby były zachowane odpowiednie przepisy kościelne odnoszące się do udziału środków społecznego przekazu w czasie celebracji liturgicznych36.

Wreszcie Instrukcja mówi, że autorytatywna interwencja biskupa diecezjalnego jest obowiązkowa i konieczna, jeśli zdarzają się nadużycia (abusus) w związku z modlitwami o uzdrowienie. Dotyczy to zarówno celebracji liturgicznych jak i nieliturgicznych, także wtedy, gdy nie są zachowywane normy liturgiczne i dyscyplinarne37.

Z Instrukcji wynika, że także świeccy mogą przewodniczyć modlitwom o uproszenie u Boga uzdrowienia dla chorych. Zasada ta zgodna jest z obowiązującymi księgami liturgicznymi, według których świeccy mogą przewodniczyć niektórym celebracjom liturgicznym związanych z posługą chorym. Według rytuału „Sakramenty chorych” świeccy mogą odwiedzać chorych i zanosić im Komunię św. Wtedy sami kierują celebracją i odmawiają przewidziane modlitwy. Podobnie Rytuał „Obrzędy błogosławieństw” przewiduje, że liturgii błogosławieństwa chorych może przewodniczyć osoba świecka38.

* * *

Zdrowie jest dla każdego człowieka najważniejszym dobrem w porządku naturalnym. Poważna i długo trwająca choroba powoduje zakłócenia na różnych płaszczyznach jego egzystencji: w życiu osobistym, pracy zawodowej, w życiu rodzinnym i społecznym, ale także religijnym. Nic więc dziwnego, że każdy człowiek podejmuje zwyczajne, a czasem nawet nadzwyczajne działania celem odzyskania zdrowia. Powszechnie wiadomo, że duchowe nastawienie chorego ma znaczny wpływ na jego sferę somatyczną i wraz z pomocą medycyny może przyczynić się do wyzdrowienia. Dlatego od swoich początków Kościół polecał chorych w modlitwie Bogu, prosząc dla nich o zdrowie. Czyni to także obecnie w zwyczajnej liturgii roku kościelnego i sakramentów świętych. Jeśli organizuje się specjalne celebracje mające na celu wypraszanie od Boga zdrowia dla chorych należy zawsze mieć na uwadze podane w omawianej Instrukcji zasady doktrynalne oraz konkretne sformułowane w niej normy dyscyplinarne. Jedynie wtedy możliwe będzie zachowanie zdrowej nauki Kościoła o sensie ludzkiej choroby w świetle misterium paschalnego Chrystusa i nauki o prawdziwym charyzmacie uzdrowienia. Wszystko to może pomóc ustrzeżenia się od zdarzających się czasem nadużyć związanych z organizowaniem i prowadzeniem wspólnotowych modlitw o uzdrowienie.

Przypisy:

  1. Instructio de orationibus ad obtinendam a Deo sanationem. Instrukcja na temat modlitwy w celu osiągnięcia uzdrowienia od Boga, Watykan 2000.
  2. Sobór Trydencki o namaszczeniu chorych DS 1696; Ad hortację ChL (nr 53); List Apostolski Jana Pawła II Salvifici doloris (nn. 11 i 19); Rytuał „Sakramenty chorych” (nn. 2; 3; 5; 75; 77); Mszał Pawła VI (Msza Pro infirmis; Modlitwa powszechna z W. Piątku; niektóre modlitwy po Komunii św.); Rytuał Obrzędy błogosławieństw (nn. 39; 290-320); KKK nn.1502 i 1511; KPK; Rytuał Komunia św. i kult tajemnicy eucharystycznej poza mszą św. (nr 82).
  3. Instrukcja nr 1.
  4. Sakramenty chorych, Katowice 1978. Wprowadzenie teologiczno i pastoralne nr 2.
  5. Frankl, Homo patiens, Warszawa 1971, s. 79.
  6. Sakramenty chorych. Wprowadzenie teologiczno i pastoralne nr 2.
  7. J.W. Rosłon, Biblijne spojrzenie na zagadnienie choroby i cierpienia, CT 45:1975, z. 3 s. 102-107; J. Stefański, Teologia choroby a sakrament namaszczenia chorych, StGn 2:1976, s. 83-104; tenże. Sakrament chorych w reformie Soboru Watykańskiego II. Poznań 1988, s. 205-213; J. Giblet, P. Grelot, Choroba,w: Słownik teologii biblijnej. Red. L.X. Dufour, Poznań 1990, s. 122-125.
  8. Instrukcja nr 1.
  9. Tamże.
  10. Tamże.
  11. Tamże. Por. Jan Paweł II. Salvifici doloris nr 19.
  12. Instrukcja nr 2-3.
  13. Tamże nr 1.
  14. Tamże nr 3.
  15. Tamże. Pojęcie, podział oraz kryteria prawdziwości charyzmatów omawia J. Kudasiewicz, Odkrywanie Ducha Świętego. Kielce 1998, s. 338-352; 362-370.
  16. Tamże s. 339.
  17. Tamże s. 340.
  18. Tamże s. 363-365.
  19. Instrukcja nr 5.
  20. Tamże nr 2.
  21. Tamże nr 5.
  22. Tamże.
  23. Tamże art. 3 § 1.
  24. Instrukcja art. 1.
  25. Tamże. Nb. polskie tłumaczenie „szafarz posiadający posługę święceń” nie jest właściwe. Minister ordinatus oznacza według KPK kan. 207§1 tego, który otrzymał sakrament święceń. P. Erdö, Ministerium, munus et officium in Codice Iuris canonici, „Periodica de re morali, canonica, liturgica78:1989, s. 423-432; P. Krämer, Duszpasterskie posługi i urzędy, „Communio” 17:1997 nr 3 s. 102-111;Cz. Krakowiak, Posługi i funkcje liturgiczne: teoria i praktyka, w: W trosce o Kościół, Red. A. Jarząbek, Lublin 1999, s. 193-203. Podobnie w innych miejscach polskie tłumaczenie tekstu łacińskiego jest delikatnie mówiąc „dowolne”. Przykładowo można wskazać na następujące teksty: art. 7 mówi o „celebrationibus pro infirmis praevisis in libris liturgicis”. Tłumaczenie polskie „nabożeństwa dla chorych przewidziane w księgach liturgicznych”. Nabożeństwa są czymś innym niż liturgia (por. KL 13) i nie zawierają ich księgi liturgiczne lecz agendy i modlitewniki. Zob. J. Stefański, Miejsce i rola pia exercitia w służbie Bożej, STV 24:1986, nr 2 s. 145-170. Także zawarte w art. 10 wyrażenie „in celebrationibus ad salutem obtinedam”  nie  oznacza  „w  celebracji  uzdrowień”.  „Conventus”   nie  oznacza wspólnoty” a „coetus”   „spotkania”;  „manifestantur”   nie oznacza „dokonuje się”; „ personam iacentem aegritudinis causa” nie znaczy „osoby dotkniętej chorobą”.
  26. Instrukcja art. 3 § 1.
  27. Instrukcja art. 4 § 1.
  28. Tamże art. 4 § 2 i 3.
  29. Tamże art. 5 § 3 i § 9.
  30. Tamże art. 5 § 1-2.
  31. Tamże art. 7 § 2.
  32. Tamże art. 8 § 1-3.
  33. Tamże art. 5 § 1. Por. KPK kan. 839 § 2.
  34. Tamże art. 5 § 2 i 3.
  35. Tamże art. 9.
  36. Tamże art. 6. Por. KPK kan. 823 oraz Instrukcja Kongregacji Nauki Wiary O niektórych aspektach wykorzystywania środków społecznego przekazu w promowaniu nauki wiary z 03.1992.
  37. Tamże art. 10.
  38. Obrzędy błogosławieństw, Katowice 1994, t. 1. nr 292.

Ks. prof. dr hab. Czesław Krakowiak – emerytowany profesor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, Przewodniczący Sekcji Wykładowców Liturgiki na Wydziałach Teologicznych i w Wyższych Seminariach Duchownych w Polsce, Konsultor Komisji Episkopatu Polski ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Przewodniczący Archidiecezjalnej Komisji Liturgicznej. Członek czynny Towarzystwa Naukowego KUL i Komisji Teologii Oddziału PAN w Lublinie.  Autor ponad 230 artykułów naukowych i licznych haseł w Encyklopedii Katolickiej.

Źródło: Komisja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski – www.kkbids.episkopat.pl

Udostępnij Tweet